In het kort
- De gemiddelde leeftijd van de menopauze ligt in Nederland rond de 51 jaar.
- Door minder oestrogeen verlies je sneller bot- en spiermassa.
- Twee tot drie keer per week krachttraining helpt dat verlies af te remmen.
- Kies grote basisoefeningen en bouw het gewicht geleidelijk op.
Krachttraining in de overgang is misschien wel een van de beste dingen die je voor je lichaam kunt doen. Juist in deze fase verandert er veel: je hormonen schommelen, je slaapt soms slechter en je merkt dat je lichaam anders reageert dan vroeger. Spierkracht en botdichtheid nemen ongemerkt af, terwijl je die later hard nodig hebt.
Het goede nieuws: je spieren en botten blijven op elke leeftijd reageren op training. Je hoeft geen zware gewichten te tillen of elke dag in de sportschool te staan. Met twee of drie korte sessies per week kun je al veel verschil maken, voor je kracht, je energie en je zelfvertrouwen.
In dit artikel lees je wanneer de overgang meestal begint, welke symptomen je kunt merken, waarom krachttraining zo goed helpt en hoe je verstandig begint.
Wanneer gaan vrouwen in de overgang?
De overgang is de periode waarin je eierstokken geleidelijk minder hormonen aanmaken, vooral oestrogeen. Het is geen moment maar een traject dat vaak meerdere jaren duurt. Artsen onderscheiden meestal drie fases:
- Perimenopauze: de jaren vóór je laatste menstruatie. Je cyclus wordt onregelmatiger en de eerste klachten kunnen beginnen.
- Menopauze: je allerlaatste menstruatie. Dat weet je pas achteraf, als je een jaar lang niet meer ongesteld bent geweest.
- Postmenopauze: de periode daarna.
De meeste vrouwen komen ergens tussen hun 45e en 55e in de overgang. De gemiddelde leeftijd van de overgang, of eigenlijk van de menopauze, ligt in Nederland rond de 51 jaar. Maar dat verschilt flink per persoon. Bij sommige vrouwen begint het al rond hun 40e, bij anderen pas later. Kom je vóór je 40e in de overgang, dan spreken artsen van vroege overgang; overleg dan altijd met je huisarts.
De overgang: symptomen die je kunt merken
Ongeveer een op de vijf vrouwen heeft er weinig last van, de meeste merken wel iets en een deel heeft forse klachten. Veelgenoemde symptomen van de overgang zijn:
- opvliegers en nachtelijk zweten
- slechter slapen en vaker wakker worden
- stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of somberheid
- vermoeidheid en minder energie
- gewrichts- en spierpijn of stijfheid
- onregelmatige, hevigere of juist lichtere menstruaties
- een droge vagina en minder zin in seks
- concentratieproblemen of vergeetachtigheid
- aankomen, vooral rond de buik
Daarnaast zijn er veranderingen die je niet direct voelt, maar die op de lange termijn wel belangrijk zijn: je verliest sneller botmassa en spiermassa, en je risico op hart- en vaatziekten stijgt. Precies daar kan krachttraining een rol spelen.
Tip: Hou een paar weken een eenvoudig dagboekje bij met je klachten, je slaap en je trainingen. Je ziet dan sneller patronen, en het is handig als je met je huisarts wilt bespreken wat er speelt.
Waarom krachttraining in de overgang zo belangrijk is
Oestrogeen doet veel meer dan je cyclus regelen. Het helpt ook je botten en spieren gezond te houden. Als het oestrogeenniveau daalt, verandert dat het een en ander in je lichaam. Krachttraining is een van de weinige dingen die op al die fronten tegelijk helpt.
1. Sterkere botten
In de eerste jaren na de menopauze gaat botmassa sneller achteruit dan daarvoor. Daardoor neemt het risico op botontkalking (osteoporose) en botbreuken toe. Botten worden sterker als ze belast worden: door gewicht dragen, springen en spieren die aan het bot trekken. Krachttraining geeft precies die prikkel. Onderzoek laat zien dat progressieve krachttraining de botdichtheid in heup en wervelkolom kan helpen behouden, en soms zelfs iets kan verbeteren.
2. Behoud van spiermassa en kracht
Vanaf ongeveer je 30e verlies je zonder training geleidelijk spiermassa, en rond de overgang lijkt dat proces te versnellen. Minder spieren betekent minder kracht, een lagere rustverbranding en op latere leeftijd meer kans op vallen. Met krachttraining rem je dit verlies af en kun je spieren zelfs opbouwen. Goed om te weten: daarvoor heb je ook voldoende eiwit nodig. Lees meer in ons artikel over eiwitten voor sportieve vrouwen.
3. Hulp bij gewichtsbeheer
Veel vrouwen merken dat ze in de overgang makkelijker aankomen, vooral rond de buik. Dat komt door een mix van hormonen, minder spiermassa, slechter slapen en vaak ook een drukker leven. Krachttraining is geen wondermiddel, maar spieren verbruiken meer energie dan vetweefsel en je lichaamssamenstelling verbetert. Samen met gezond eten en voldoende bewegen helpt dat.
4. Betere stemming en slaap
Regelmatig sporten, ook krachttraining, wordt in onderzoek in verband gebracht met minder somberheid, minder stress en een betere slaapkwaliteit. Of het opvliegers direct vermindert, is minder duidelijk: de resultaten daarover zijn gemengd. Maar veel vrouwen geven aan dat ze zich na het trainen fitter en rustiger voelen.
5. Gezond hart en stofwisseling
Krachttraining helpt je bloedsuikerspiegel en bloeddruk gezond te houden. Dat is mooi meegenomen, omdat het risico op hart- en vaatziekten na de overgang stijgt. Combineer je kracht met wat cardio, zoals wandelen of fietsen, dan heb je de beste combinatie.

Hoe vaak en hoe zwaar trainen?
De Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad adviseren volwassenen minstens twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten te doen, naast minimaal 150 minuten matig intensief bewegen per week. Voor vrouwen in de overgang is dat een prima uitgangspunt.
Wat het meest telt, is dat je je spieren echt uitdaagt. Heel lichte gewichten die je 30 keer kunt optillen geven weinig prikkel aan je botten. Kies een gewicht waarbij de laatste twee herhalingen van een set zwaar voelen, terwijl je techniek nog goed blijft. Bouw daarna geleidelijk op: meer herhalingen, een iets zwaarder gewicht of een extra set.
| Onderdeel | Richtlijn voor beginners |
|---|---|
| Frequentie | 2 tot 3 keer per week, met een rustdag ertussen |
| Duur | 30 tot 45 minuten inclusief warming-up |
| Aantal oefeningen | 5 tot 7, verdeeld over het hele lichaam |
| Sets en herhalingen | 2 tot 3 sets van 8 tot 12 herhalingen |
| Zwaarte | de laatste 2 herhalingen voelen zwaar, techniek blijft goed |
| Opbouw | elke 1 tot 2 weken iets meer gewicht of herhalingen |
De beste oefeningen in de overgang
Kies vooral oefeningen die meerdere grote spiergroepen tegelijk gebruiken. Die zijn efficiënt en lijken op bewegingen die je in het dagelijks leven ook doet, zoals tillen, bukken en traplopen.
- Squat: voor je benen en billen. Een goblet squat met een dumbbell of kettlebell is een fijne start.
- Romanian deadlift: voor je hamstrings, billen en onderrug. Ideaal om veilig te leren tillen.
- Lunges of step-ups: traint je benen en je balans, wat helpt om valrisico te verkleinen.
- Roeien met dumbbells of een kabel: voor je rug en een betere houding.
- Push-ups (eventueel tegen een bank of muur): voor borst, schouders en armen.
- Plank of dead bug: voor een sterke romp.
- Farmer’s walk: wandelen met zware dumbbells in je handen, goed voor grip, schouders en botten.
Trainen in de sportschool is handig vanwege de apparaten en zwaardere gewichten, maar thuis kan ook prima. In onze gids over krachttraining thuis voor vrouwen lees je hoe je met een paar dumbbells en elastieken een compleet programma opzet.
Tip: Wil je je botten extra prikkelen en heb je geen gewrichtsklachten? Voeg dan wat korte, lichte sprongetjes toe, bijvoorbeeld 10 keer touwtjespringen of kleine sprongen op de plek. Bouw dit rustig op en sla het over als je last hebt van je bekkenbodem.
Waar let je op?
Krachttraining is voor de meeste vrouwen veilig, ook als je nog nooit hebt getraind. Toch zijn er een paar dingen om rekening mee te houden:
- Techniek eerst: leer de bewegingen met een licht gewicht en bouw pas daarna op. Een paar lessen bij een gediplomeerde trainer kan veel opleveren.
- Warming-up: stijve gewrichten komen in deze fase vaker voor. Neem vijf tot tien minuten om op te warmen.
- Bekkenbodem: merk je urineverlies bij tillen of springen? Dat komt vaak voor, maar je hoeft er niet mee te blijven lopen. Een bekkenfysiotherapeut kan helpen.
- Herstel: slaap je slecht door nachtelijk zweten? Hou dan wat meer rust tussen zware trainingen en luister naar je lichaam.
- Medische situatie: heb je al osteoporose, hartklachten, hoge bloeddruk of een blessure? Overleg dan eerst met je huisarts of fysiotherapeut welke oefeningen passen.
Vergeet ook je voeding niet. Voldoende eiwit, calcium uit bijvoorbeeld zuivel en vitamine D zijn belangrijk voor spieren en botten. Het Voedingscentrum adviseert vrouwen vanaf 50 jaar dagelijks extra vitamine D te nemen.
Zo begin je
Je hoeft niet alles in één keer goed te doen. Begin klein en maak het een vaste gewoonte. Zo zet je de eerste stappen:
- Plan twee vaste momenten per week in je agenda, bijvoorbeeld maandag en donderdag.
- Kies vijf basisoefeningen uit de lijst hierboven.
- Doe van elke oefening twee sets van tien herhalingen met een gewicht dat aan het eind pittig voelt.
- Noteer wat je deed, zodat je kunt zien hoe je vooruitgaat.
- Verhoog na een paar weken het gewicht of voeg een derde set toe.
De overgang is een fase van verandering, maar dat betekent niet dat je zwakker hoeft te worden. Met regelmatige krachttraining bouw je aan een sterk lichaam voor de jaren die komen. Meer inspiratie vind je in onze categorie vrouw en gezondheid.
Veelgestelde vragen
Nee, dat is het niet. Spieren en botten reageren op elke leeftijd op training, ook na je 60e en 70e. Je begint met lichte gewichten en eenvoudige oefeningen en bouwt rustig op. Heb je medische klachten of gebruik je medicijnen, overleg dan eerst even met je huisarts. Veel vrouwen merken binnen een paar weken al dat dagelijkse dingen, zoals boodschappen tillen, makkelijker gaan.
Dat is niet duidelijk aangetoond. Sommige onderzoeken zien een kleine verbetering, andere niet. Wel helpt regelmatig sporten bij een betere slaap, een stabielere stemming en meer energie, waardoor je opvliegers mogelijk beter kunt hebben. Heb je veel last van opvliegers, bespreek dan met je huisarts welke behandelingen er zijn.
De overgang duurt bij de meeste vrouwen enkele jaren. Klachten zoals opvliegers houden gemiddeld zo’n vier tot vijf jaar aan, maar dat verschilt sterk: bij de een is het na een jaar voorbij, bij een ander duurt het tien jaar of langer. Het is dus normaal als jouw overgang anders verloopt dan die van een vriendin.
Je hoeft niet meteen zwaar te tillen, maar je botten hebben wel een stevige prikkel nodig. Een gewicht dat je moeiteloos dertig keer optilt, doet weinig. Train zo dat de laatste herhalingen van een set zwaar voelen en verhoog het gewicht geleidelijk. Heb je al osteoporose, laat je dan begeleiden door een fysiotherapeut die je helpt de juiste zwaarte te kiezen.


